Στοχασμοί μπροστά στο τσουνάμι της ψηφιακής οικονομίας

Από την ενδιαφέρουσα ακρόαση που είχαμε σήμερα το μεσημέρι, 14 Μαίου 2018, στην Επιτροπή Απασχόλησης του Ευρωκοινοβουλίου με θέμα την επίδραση της ψηφιακής οικονομίας στην απασχόληση κρατώ το συμπέρασμα της Γαλλίδας, εκπροσώπου της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, Φράνκα Σαλίς Μαντινιέρ, που κάλεσε τους ευρωπαίους πολιτικούς, να προβλέψουν και να μην αφήσουν το τσουνάμι της ψηφιακής οικονομίας να σαρώσει τις αρχές πάνω στις οποίες χτίστηκε το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Δηλαδή τις αρχές της πλήρους απασχόλησης, της κοινωνικής προστασίας και της μείωσης των ανισοτήτων.

Σας μεταφέρω για όλους όσοι δεν είδατε στη ζωντανή μετάδοση που προαναγγείλαμε ορισμένα από τα στοιχεία και τις σκέψεις των ειδικών που συμμετείχαν στην ακρόαση του Ευρωκοινοβουλίου, εδώ στις Βρυξέλλες.

1. Η ψηφιακή οικονομία και κυρίως η τεχνητή νοημοσύνη – η οποία ελαχιστοποιεί ακόμη περισσότερο το κόστος παραγωγής κι από αυτές τις νέες τεχνολογίες- επιφέρουν τεράστιες αλλαγές στην απασχόληση και στην οργάνωση της εργασίας. Δεν μπορεί να υπάρξει σαφής πρόβλεψη των επιπτώσεων. Αλλά η αναφορά μιας εκ των ομιλητών για το προφίλ του μελλοντικού εργαζόμενου που πρέπει να είναι ευέλικτος, διπλωμάτης, πρόθυμος και καταρτισμένος για την κυριαρχία των «ευφυών εργοστασίων» μου προκαλεί φόβο.»Εκατομμύρια θέσεις θα χαθούν μέσα στην επόμενη ,δεκαετία κι άλλες θα δημιουργηθούν, όμως οι περισσότερες θέσεις εργασίας θα αλλάξουν.» (Σάμουελ Ενγκλομ, Διευθυντής της Σουηδικής Συνομοσπονδίας των επαγγελματιών εργαζομένων ).

Οι άνθρωποι που χάνουν τις δουλειές τους, με πρώτους σε επικινδυνότητα 1,5 εκατομ. εργαζόμενους στο λιανικό εμπόριο και όλους όσοι δουλεύουν σε χειρωνακτικά επαγγέλματα, πρέπει να έχουν ένα δίχτυ ασφαλείας. Κι αυτό μπορεί να δώσει μόνο η πολιτική γιατί η εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας δεν έχει φρένο. Οι ερευνητές συμφωνούν ότι το 15% των θέσεων εργασίας θα αντικατασταθούν μέσα στη δεκαετία. Η αγορά εργασίας κάνει τεράστια άλματα που δεν μπορεί να παρακολουθήσει με τον ίδιο ρυθμό το εργατικό δίκαιο.

2. Η έννοια του εργαζόμενου έχει αλλάξει κι αν δεν ιδωθεί ως τέτοιος και ο επισφαλής αυταπασχολούμενος και ο επισφαλής ελεύθερος επαγγελματίας, ο οποίος στην εποχή της «οικονομίας της πλατφόρμας» μπορεί να δουλεύει όχι μόνο για έναν, άλλα για τρεις εργοδότες, θα αυξηθούν δραματικά οι κοινωνικές ανισότητες και ο διχασμός στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης που χτίστηκαν με θεμέλιο την πλήρη απασχόληση. Οι αυτοαπασχολούμενοι στις πλατφόρμες (όπως π.χ η uber) αλλά και αλλού, όπως είναι οι οικιακοί βοηθοί, πρέπει να έχουν ίσα δικαιώματα στην κοινωνική προστασία με αυτά των μισθωτών. Τα συνδικάτα πρέπει να «ανοίξουν» και να αναδιαμορφώσουν τις δομές τους στην εποχή της ψηφιοποίησης και των αλγορίθμων. Σημαντικές αλλαγές πρέπει να γίνουν και στην εκπαίδευση γιατί οι απόφοιτοι θα πρέπει να αντιμετωπίσουν έναν νέο ‘ψηφιακό» κόσμο, δύσκολο, απαιτητικό και ευέλικτο.

3. Μέλημα των πολιτικών και των συνδικάτων πρέπει να είναι η διαφάνεια στον τρόπο που χειρίζονται οι επιχειρήσεις τις νέες τεχνολογίες. » Χρειάζεται διάλογος για να αντιμετωπιστεί η αλγοριθμική διαχείριση του εργατικού δυναμικού. Τα κριτήρια αξιολόγησης με αλγορίθμους που χρησιμοποιούν οι πλατφόρμες για να μετρήσουν την αποδοτικότητα των εργαζομένων και την προθυμία τους, δεν τα γνωρίζουμε. Πρέπει να γίνει διάλογος για τα κριτήρια. Κι εδώ δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος από τις συλλογικές διαπραγματεύσεις» (Βαλέριο Ντε Στέφανο, καθηγητής εργατικού δικαίου στο πανεπιστήμιο της Λουβέν, Βέλγιο).

4. «Οι ισχυρότερες πιέσεις σε μείωση θέσεων εργασίας θα ασκηθούν προς τα μεσαία επίπεδα διοίκησης στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ. Στην Ιαπωνία πολλές θέσεις περνούν σε ρομπότ. Καθώς θα αυξάνεται η ρομποτοποίηση θα χτυπηθούν και οι χώρες χαμηλού κόστους και θα χάσουν το συγκριτικό τους πλεονέκτημα Όμως, για παράδειγμα στην Ινδία και στην Κίνα, ίσως ,οι απώλειες αυτές θα μετριαστούν από την ταυτόχρονη αύξηση της μεσαίας τάξης» Γκέρλιντ Βισκιχεν, αντιπρόεδρος της Διεθνούς οργάνωσης για την απασχόληση.

5. Σημαντικές αλλαγές επέρχονται και στην οργάνωση εργασίας και στο μάνατζμεντ. Δομές matrix αντικαθιστούν την ιεραρχία και την κεντρική λήψη των αποφάσεων ενώ οι ομάδες έργου αρχίζουν να παίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο.