«Να γίνει η Ε.Ε. ένωση ενός νέου, ισχυρού κοινωνικού συμβολαίου»

Ομιλία της Κ. Κούνεβα για τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών  Δικαιωμάτων, στο συνέδριο  του Δικτύου Ευρωπαίων Συνδικαλιστών (TUNE) και της GUE/NGL (27-28/9), στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

«Οι εργαζόμενοι συζητούν το όραμά τους για το μέλλον της Ευρώπης», ήταν  ο γενικός  τίτλους του διήμερου συνεδρίου που οργάνωση η πολιτική ομάδα της Αριστεράς  στο  Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, GUE/NGL, σε   συνεργασία με το «Δίκτυο  Ευρωπαίων Συνδικαλιστών» (TUNE), στις 27 και 28 Σεπτεμβρίου. Το συνέδριο γίνεται κάθε χρόνο και φέτος είχε μεταξύ άλλων  ως θέμα της  τον  Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων που προωθεί η Κομισιόν. Εισηγήτρια στο θέμα  αυτό του συνεδρίου ήταν  η  Κωνσταντίνα Κούνεβα, που στην ομιλία της συνόψισε την  κριτική της GUE/NGL στην πρωτοβουλία  της Κομισιόν που αναμένεται  να υιοθετηθεί τους προσεχείς μήνες. Η  ομιλία της Κ. Κούνεβα έχει ως εξής:

«Θέλω να ξέρετε ότι χαίρομαι πάντα να είμαι ανάμεσά σας, γιατί αν και Ευρωβουλευτής στην πραγματικότητα αισθάνομαι και παραμένω συνδικαλίστρια. Συχνά μού λείπει αυτή η δράση και προσπαθώ να την αναπληρώνω με την τακτική επαφή με τα συνδικάτα και τους συνδικαλιστές. Μπορούμε να κατηγορήσουμε για πολλά πράγματα τα συνδικάτα, ότι έχουν γίνει γραφειοκρατικά, ότι έχουν προβλήματα δημοκρατίας στη λειτουργία τους, ότι έχουν χάσει την επιρροή τους στην κοινωνία,  ή ότι καμιά φορά κάνουν καταστροφικούς συμβιβασμούς με τους εργοδότες. Όμως, με όλα τους τα προβλήματα, τα συνδικάτα είναι το βασικό κανάλι επαφής μας με τους εργαζόμενους, είναι τα μάτια και τ’ αυτιά μας στους χώρους εργασίας. Έτσι τουλάχιστον πρέπει να είναι. Μας καλώ λοιπόν όλους, από εδώ, σήμερα, να ξανασκεφτούμε το ρόλο μας και να βρούμε πιο σύγχρονους και αποτελεσματικούς τρόπους επαφής με την κοινωνία.

Να έρθω κατευθείαν στο θέμα. Υποθέτω ότι οι περισσότεροι από σας έχετε ακούσει κάποια πράγματα για τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων. Η Κομισιόν ξεκίνησε πριν ενάμιση χρόνο με πολλή διαφήμιση και θόρυβο την πρωτοβουλία αυτή. Και εμείς ως Αριστερά και ως GUE/NGL είχαμε κάθε λόγο να χαρούμε, γιατί εδώ και χρόνια λέμε ότι Ευρώπη δεν μπορεί να είναι μόνο το Μάαστριχτ, το Σύμφωνο Σταθερότητας και το δόγμα της αιώνιας λιτότητας. Λέγαμε και λέμε ότι η Ευρώπη δεν θα έχει κανένα μέλλον αν δεν ξαναστήσει στα πόδια του το κοινωνικό κράτος για το οποίο κάποτε ήταν περήφανη. Και σήμερα επιβεβαιωνόμαστε, δυστυχώς, με πολλούς τρόπους, όταν βλέπουμε ότι η απογοήτευση που έχει προκαλέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στις κοινωνίες και ιδιαίτερα στον κόσμο της εργασίας οδηγεί σε φαινόμενα όπως το Brexit, ή ακόμη χειρότερα, η άνοδος της ακροδεξιάς, και μάλιστα στις πιο ισχυρές χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία.

 Αλλά αυτό που παρουσίασε πριν ενάμιση χρόνο η Κομισιόν δεν ήταν μια πρόταση για να αποκτήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση ένα πραγματικό κοινωνικό κράτος, κοινούς κανόνες για τις εργασιακές σχέσεις, τους μισθούς, τις συλλογικές συμβάσεις, την κοινωνική ασφάλιση, την υγεία και την πρόνοια. Η Κομισιόν παρουσίασε απλώς είκοσι αρχές γι’ αυτά τα ζητήματα, που ήταν τελικά είκοσι ευχές. Κι αυτές οι είκοσι αρχές ήταν πονηρά διατυπωμένες, σαν τους χρησμούς της Πυθίας, της μάντισσας της αρχαίας Ελλάδας, έτσι ώστε να μην οδηγούν σε μια πραγματική σύγκλιση  όλων των εργαζόμενων της Ε.Ε. προς τα πάνω, προς ένα ανώτερο επίπεδο κοινωνικών δικαιωμάτων. Ένα παράδειγμα: στην πρόταση της Κομισιόν για τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων αναγνωρίζεται το δικαίωμα εργαζομένων και εργοδοτών να διαπραγματεύονται διάφορα ζητήματα μέσα από ελεύθερες συλλογικές διαπραγματεύσεις. Όμως, σε ένα άλλο σημείο της πρότασης φαίνεται ότι οι διαπραγματεύσεις αυτές και οι συλλογικές συμβάσεις δεν έχουν σαν βασικό στοιχείο ρύθμισης τον κατώτατο μισθό. Και τι θα ρυθμίζουν οι συλλογικές συμβάσεις, αν όχι τους μισθούς και τον χρόνο εργασίας; Τι νόημα θα έχουν οι συλλογικές συμβάσεις αν αυτά τα ζητήματα ρυθμίζονται από το κράτος ή μέσα από ατομικές συμβάσεις, στις οποίες ο ανίσχυρος και απομονωμένος εργαζόμενος θα είναι αναγκασμένος να δεχθεί τους χειρότερους όρους εργασίας;  Ξέρετε τι συνέβη στην Ελλάδα, όταν τα Μνημόνια επέβαλαν την ουσιαστική κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων: οι μισθοί έπεσαν μέχρι και 30% και παρόλα αυτά η ανεργία αυξήθηκε μέχρι και στο 28%. Ήταν μια τεράστια καταστροφή. Η αγορά εργασίας έγινε πραγματική ζούγκλα.

Θα σας δώσω κάποια παραδείγματα: Αποφάσισαν κάποιοι επιχειρηματίες στον τουρισμό/επισιτισμό να απολύσουν σερβιτόρους και να αφήσουν αντί για 5, 2, εκμεταλλευόμενοι το γεγονός ότι κέρδιζαν μπουρμπουάρ. Και τι έγινε; Αναγκάστηκαν οι σερβιτόροι να δουλεύουν χωρίς πρόσληψη, χωρίς σύμβαση, χωρίς ασφάλεια, να εργάζονται χωρίς μισθό και να κρατάνε μόνο τα μπουρμπουάρ τους.

Στο χώρο του Δημοσίου, εκεί που το Δημόσιο είχε σύμβαση με μεσάζοντες – εργολάβους. Τι έχει συμβεί; Επειδή εκεί αναγκαστικά οι εργαζόμενοι έχουν ασφάλεια, οι εργοδότες τούς ανάγκαζαν να επιστρέφουν  τον μισό μισθό, μέχρι που φτάσανε κάποια στιγμή οι μετανάστες των εργολαβικών συνεργείων για να έχουν ασφάλεια και να μπορούν να διατηρήσουν την άδεια παραμονής, να ζητάνε από τους εργοδότες να μείνουν στη δουλειά μόνο με την ασφάλεια, χωρίς μισθό.

Γι’ αυτό και η ελληνική κυβέρνηση βάζει ως πρώτο στόχο της, μετά το τέλος του τρίτου Μνημονίου τον επόμενο Αύγουστο, να αποκατασταθεί το εργατικό δίκαιο και οι συλλογικές συμβάσεις.

Και αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα για τη φιλοσοφία της πρότασης της Κομισιόν, για τον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων. Η πρόταση είναι γεμάτη από πονηρά παράθυρα που επιβάλλουν την  ευελιξία στις εργασιακές σχέσεις, καθιερώνουν την λεγόμενη «κινητικότητα» στην εργασία και ορίζουν  ως απόλυτο κριτήριο για τη ρύθμιση των εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων την «ανταγωνιστικότητα». Φαίνεται ότι η πρόθεση της Κομισιόν δεν είναι πραγματικά να επιβάλλει κάποιους ελάχιστους κοινούς κανόνες στην κοινωνική πολιτική των κρατών μελών, να καταπολεμήσει την επισφάλεια που έχει γίνει πανευρωπαϊκός θλιβερός κανόνας, ιδιαίτερα για τους νέους εργαζόμενους. Γι’ αυτό και ο Γάλλος πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν επαινείται ως μεγάλος μεταρρυθμιστής, επειδή πέρασε μια ακόμη αντεργατική μεταρρύθμιση που δίνει απόλυτη ελευθερία στους εργοδότες και εκμηδενίζει την δύναμη των συνδικάτων.

Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπήρχε μια αρκετά καλή αντίδραση στην πρόταση της Κομισιόν για τον Κοινωνικό Πυλώνα. Η έκθεση που ψηφίσαμε τον περασμένο Ιανουάριο δεν ήταν φυσικά απολύτως αυτό που θα ήθελε η Αριστερά, η GUE/NGL, αλλά έθεσε μερικά βασικά ζητήματα: ζήτησε έναν Πυλώνα δεσμευτικό για τα κράτη μέλη, κι όχι μια έκθεση ιδεών. Όπως είχε δηλώσει η πρόεδρός μας, η Γκάμπι Τσίμερ, «θέλουμε έναν Πυλώνα όχι από χαρτί, αλλά από τσιμέντο». Η έκθεσή μας ζητά να σταματήσουν οι πολιτικές της λιτότητας και ν’ αυξηθούν κατά πολύ οι κοινωνικές δαπάνες για την καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού. Ζητάει μια οδηγία που να εγγυάται αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας για όλους, ζητάει την απαγόρευση των λεγόμενων «μηδενικών συμβολαίων», με τα οποία ο εργαζόμενος γίνεται κυριολεκτικά σκλάβος του 21ου αιώνα.  Δεν ήταν μια τέλεια, αριστερή έκθεση, αλλά έκανε μια προσπάθεια να μπει το πρόβλημα στην πραγματική του βάση: Η Ε.Ε. πρέπει να πάψει να είναι πια μόνο μια ενιαία αγορά προϊόντων και κεφαλαίων, μια ένωση δημοσιονομικής λιτότητας. Πρέπει να γίνει μια ένωση ενός νέου ισχυρού κοινωνικού συμβολαίου.

Η Κομισιόν αγνόησε επιδεικτικά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Τον περασμένο Απρίλιο, αφού είχε προηγηθεί ένας εικονικός διάλογος με τους κοινωνικούς εταίρους που δεν τον πήρε είδηση κανείς, σε καμιά από τις 27 χώρες της Ε.Ε., ανακοίνωσε ένα απογοητευτικό, ίσως και κοροϊδευτικό πρόγραμμα υλοποίησης του Κοινωνικού Πυλώνα. Προωθεί την Οδηγία για την εξισορρόπηση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, που αναγνωρίζει ορισμένα νέα δικαιώματα γονικής άδειας, κι αυτό είναι θετικό. Αλλά, ταυτόχρονα, ανοίγει διάπλατα την πόρτα για περισσότερη ευελιξία στην απασχόληση με πρόσχημα την εξυπηρέτηση των γονέων και των εργαζόμενων που φροντίζουν παιδιά, ασθενείς, ηλικιωμένους. Και υπάρχουν δυο ακόμη πρωτοβουλίες, που αφορούν την αναθεώρηση μιας παλιάς οδηγίας για τους ελάχιστους όρους εργασίας που πρέπει να είναι εγγυημένοι σε κάθε εργαζόμενο, κι ακόμη μια συζήτηση για το πώς θα έχουν πρόσβαση στην κοινωνική ασφάλιση και προστασία οι επισφαλείς εργαζόμενοι.

Όπως, καταλαβαίνετε, ούτε η Κομισιόν ούτε η υπόλοιπη ηγεσία της Ε.Ε. έχουν την παραμικρή πρόθεση να αλλάξουν ένα πολύ προβληματικό καθεστώς: η κοινωνική και εργασιακή πολιτική παραμένουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών. Έχουμε κοινή οικονομική πολιτική, κοινό νόμισμα, κοινούς κανόνες λιτότητας, σε λίγο μπορεί να έχουμε ευρωπαϊκό ΔΝΤ, κοινό υπουργό Οικονομικών και κοινό προϋπολογισμό στην Ευρωζώνη, όπως προτείνουν ο Μακρόν και η Μέρκελ -αν και η Μέρκελ ίσως είναι υποχρεωμένη να συμβιβαστεί με ακόμη πιο σκληρές οικονομικές προτάσεις για να σχηματίσει κυβέρνηση-. Αλλά τα κράτη μέλη θα μπορούν να ανταγωνίζονται ρίχνοντας τους μισθούς των εργαζόμενων προς τα κάτω και υποβαθμίζοντας το κοινωνικό κράτος. Οι ελίτ θα είναι ενωμένες, ενώ οι εργαζόμενοι της μιας χώρας θα αναγκάζονται να  ανταγωνίζονται τους συναδέλφους τους της άλλης χώρας. Όπως καταλαβαίνετε, αυτό είναι μια συνταγή διάλυσης της Ε.Ε. στο μέλλον.

Μπορούμε να το σταματήσουμε αυτό; Μπορούμε να το αλλάξουμε; Φυσικά μπορούμε. Αλλά δεν φτάνουν όσα κάνουμε εδώ, στο Ευρωκοινοβούλιο. Τα συνδικάτα έχουν έναν τεράστιο ρόλο να παίξουν σ’ αυτό. Πρέπει να διατυπώσουν τον δικό τους Κοινωνικό Πυλώνα και να κερδίσουν τους εργαζόμενους με τις προτάσεις τους. Και θεωρώ πολύ κρίσιμο τον ρόλο των πιο ισχυρών συνδικάτων στις μεγάλες χώρες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία. Έχει τεράστια σημασία να κερδίσουν ξανά την εμπιστοσύνη των εργαζόμενων, πριν η απογοήτευση και η σύγχυση τους οδηγήσουν στην ακροδεξιά και τους κρυφο-ναζιστές.

Μια καλή ευκαιρία είναι η Διακήρυξη του Κοινωνικού Πυλώνα (σ.σ. πρόκειται για κείμενο που προωθεί η Κομισιόν προς συνυπογραφή από όλα τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. στη λεγόμενη «Κοινωνική Σύνοδο της Ε.Ε.», στις  17 Νοεμβρίου,  στο Γκέντεμπουργκ της Σουηδίας). Πρέπει όλοι να ενώσουμε τις φωνές μας ώστε αυτό να γίνει με δημοκρατικό τρόπο. Χρειαζόμαστε ευρεία συμμετοχή εκπροσώπων των πολιτών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Διακήρυξη του Κοινωνικού Πυλώνα δεν μπορεί να είναι ευχολόγιο, ούτε να ετοιμαστεί από γραφειοκράτες. Πρέπει να περιέχει πραγματικά δικαιώματα και να είναι δεσμευτική. Η σύνθεση του Σώματος που θα την προετοιμάσει θα κρίνει και το περιεχόμενό της. Υψώστε τη φωνή σας, ζητήστε η σύνθεση να νομιμοποιεί το αποτέλεσμα.  Χρειαζόμαστε μια «Κοινωνική Συμφωνία». Κυρίες και Κύριοι, αν δεν υπερασπιστούμε την κοινωνική Ευρώπη, ξέρουμε τι θ’ ακολουθήσει: η άβυσσος».