Μεταναστευτικό: Απειλή για την Ευρώπη-φρούριο;

 Ομιλία της Κ. Κούνεβα σε εκδήλωση του ΜΑ.ΧΩ.ΜΕ.

Δυστυχώς, αν η Ευρώπη δεν αλλάξει ριζικά τη συμπεριφορά της στον κόσμο, αν δεν σταματήσει να δημιουργεί ερείπια στις χώρες που εκμεταλλεύεται τους φυσικούς τους πόρους και τον πλούτο τους, οι απελπισμένοι θα φτάνουν συνεχώς στη Μεσόγειο και στα χερσαία σύνορά της με κάθε τρόπο και μέσο. Έτσι εξελίσσεται, χιλιάδες χρόνια τώρα, η ανθρώπινη ιστορία. Καλύτερα να μάθουμε να επιπλέουμε πάνω στα κύματά της, παρά να πνιγόμαστε μέσα τους.

Με αυτά τα λόγια έκλεισε την ομιλία της η Κ. Κούνεβα στην εκδήλωση του ΜΑ.ΧΩ.ΜΕ που έγινε στις 14 Μαίου 2015 στα γραφεία του, με θέμα » Το μεταναστευτικό ζήτημα στην Ελλάδα: οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και διεθνείς προεκτάσεις».

Στην εκδήλωση επίσης μίλησαν, ο κ. Άγης Τερζίδης, παιδίατρος, διευθυντής ΠΜΣ «Διεθνής Ιατρική Διαχείριση Κρίσεων Υγείας» της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, μέλος ΔΣ Γιατρών Χωρίς Σύνορα και ο κ. Γιάννης Θεωνάς, πρώην ευρωβουλευτής, αναπλ. πρόεδρος του ΜΑΧΩΜΕ. Συντονιστής της εκδήλωσης ήταν ο κ. Τρύφωνας Κωστόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής Παντείου Πανεπιστημίου και αντιπρόεδρος του ΜΑΧΩΜΕ

Η ομιλία της Κ. Κούνεβα

Το θέμα που θέλουμε να συζητήσουμε σήμερα είναι πολύ περίπλοκο. Οι λόγοι που ένας άνθρωπος αφήνει τη χώρα του για μια άλλη μπορεί να είναι φαίνονται πολύ διαφορετικοί, αλλά πάντα έχουν μια κοινή βάση: την επιβίωση.
Εγώ, για παράδειγμα. Άφησα πριν δεκαπέντε χρόνια την πατρίδα μου, τη Βουλγαρία, όπως χιλιάδες άλλοι συμπατριώτες μου. Το δικό μου κίνητρο ήταν ότι έπρεπε να σώσω το παιδί μου, που χρειαζόταν μια δύσκολη χειρουργική επέμβαση. Άλλοι έρχονταν για να βρουν δουλειά, άλλοι για να σπουδάσουν, άλλοι γιατί έπρεπε να στηρίξουν τις οικογένειές τους, που έμεναν πίσω. Όλοι όμως κάναμε μια επιλογή επιβίωσης, δικής μας και των δικών μας.
Η μετανάστευση, που σήμερα την αντιμετωπίζουμε σαν πρόβλημα, είναι ένα φαινόμενο που δεν θα σταματήσει ποτέ. Αυτή έφτιαξε τον κόσμο μας, αυτή εξακολουθεί να τον φτιάχνει. Όλη η ιστορία της ανθρωπότητας είναι ιστορία μεγάλων ρευμάτων μετανάστευσης. Το ίδιο και η ιστορία της Ευρώπης.

Τα πρώτα χρόνια μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η μεγάλη ανάπτυξη της κεντρικής Ευρώπης, της Γερμανίας, της Γαλλίας, του Βελγίου και άλλων χωρών, στηρίχτηκε στη μαζική μετανάστευση εργαζομένων από τις φτωχότερες χώρες. Έλληνες, Ιταλοί, Ισπανοί, Τούρκοι μετακινήθηκαν στις βόρειες χώρες και στήριξαν την μεγάλη βιομηχανική παραγωγή. Υπήρχε τεράστια ζήτηση για εργατικά χέρια. Και παρά τις μεγάλες διακρίσεις σε βάρος των μεταναστών, οι πλούσιες χώρες δεν διανοήθηκαν να σταματήσουν τα κύματα των μεταναστών, αφού κέρδιζαν από αυτά.
Φυσικά, οι πρώην αποικιοκρατικές χώρες, είχαν και τις δικές τους δεξαμενές μεταναστών, από τις πρώην αποικίες τους στην Αφρική, στην Ασία και στη Λατινική Αμερική.

Το δεύτερο μεγάλο κύμα μετανάστευσης στην Ευρώπη μετά τον πόλεμο εμφανίστηκε μετά το 1989, όταν κατέρρευσαν τα καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης. Από το 1989 και μέχρι το 1993 περίπου 1,7 εκατομμύρια κάθε χρόνο έμπαιναν από την Ανατολική Ευρώπη στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και αυτό συνεχίστηκε για αρκετά χρόνια σε μεγάλους αριθμούς, μέχρι και το 2000. Αυτή την περίοδο το ποσοστό των μεταναστών στις χώρες της Ε.Ε. αυξήθηκε από το 3,5% σε περίπου 9% στο σύνολο των κατοίκων. Μέχρι εκείνη την περίοδο δεν υπήρχε καθόλου κοινή μεταναστευτική πολιτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Κάθε χώρα είχε τη δική της μεταναστευτική πολιτική, τους δικούς της κανόνες. Και χρησιμοποιούσε τη μετανάστευση για να αλλάξει την αγορά εργασίας.

Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Ελλάδας. Πρώτα έφτασε εδώ το μεγάλο κύμα μεταναστών από τα Βαλκάνια και τις άλλες χώρες της ανατολικής Ευρώπης και ύστερα φτιάχτηκε η νομοθεσία για το πώς παίρνει ένας μετανάστης χαρτιά, άδεια διαμονής και εργασίας. Δηλαδή, η μετανάστευση χρησιμοποιήθηκε για να δημιουργηθεί μια μαύρη αγορά εργασίας. Την οποία τη χρησιμοποίησαν όλοι: από μεγάλες επιχειρήσεις, μέχρι οικογένειες και μικροί αγρότες. Σας θυμίζω ότι οι βασικοί νόμοι που ρυθμίζουν μέχρι σήμερα τις διαδικασίες για να αποκτήσει ένας μετανάστης χαρτιά ψηφίστηκαν το 2005 και το 2007, δηλαδή δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια από τότε που άρχισε το μεγάλο κύμα μετανάστευσης.

Πάντως, όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έδιναν ευκαιρίες στους οικονομικούς μετανάστες να μείνουν και να εργαστούν, έστω και με δυσκολίες και περιορισμούς.
Όμως, κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για τη μετανάστευση άρχισε να διαμορφώνεται μόνο από το 2004 και μετά. Τότε άρχισε να εφαρμόζεται το λεγόμενο «Πρόγραμμα της Χάγης» με στόχο την «ελευθερία, την ασφάλεια και τη δικαιοσύνη στην Ε.Ε.». Από αυτό το πρόγραμμα βγήκαν διάφορες οδηγίες που είχαν σαν στόχο την ενσωμάτωση των μεταναστών στις χώρες υποδοχής. Αναφέρω, για παράδειγμα:

– Την οδηγία για τους μακροχρόνια διαμένοντες, που έδινε τη δυνατότητα σε μετανάστες μετά πέντε χρόνια να αποκτούν δικαίωμα μόνιμου κατοίκου στη χώρα υποδοχής.
– Την οδηγία για την αρμονική ενσωμάτωση των μεταναστών, την οδηγία για την οικογενειακή επανένωση.
– Φτιάχτηκε ακόμη και ειδικό Ταμείο Ενσωμάτωσης, για να χρηματοδοτούνται αντίστοιχα προγράμματα στις χώρες. Στόχος ήταν, μάλιστα, να ενισχυθεί η αρμονική συμβίωση ξένων και ντόπιων εργαζομένων.

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Σημαίνουν ότι μέχρι το 2008, πριν ξεσπάσει η παγκόσμια κρίση, η Ευρώπη διαχειρίζεται τη μετανάστευση σαν οικονομική ευκαιρία. Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε νόμιμους και παράνομους μετανάστες δεν είχε πολύ σημασία, γιατί σχεδόν όλοι είχαν την ευκαιρία να γίνουν νόμιμοι. Και πολύ λογικά, αφού οι οικονομίες κέρδιζαν από αυτό. Μόνο για την Ελλάδα οι έρευνες αναφέρουν ότι οι μετανάστες αύξησαν κατά 20% τις θέσεις εργασίας και πρόσθεταν κάθε χρόνο πλούτο ίσο με το 1,5% του ΑΕΠ για μια ολόκληρη δεκαετία.
Και τα μεγέθη αυτά ήταν πολύ μεγαλύτερα για χώρες όπως η Γερμανία. Το 2007 το γερμανικό κράτος είχε εμφανίσει μια διαφήμιση που έλεγε: «Μήπως είστε Ινδός;» Γιατί; Γιατί αναζητούσε εργαζόμενους για τη βιομηχανία των υπολογιστών και ήθελε μετανάστες από χώρες με καλή ειδίκευση σε αυτά. Και οι Ινδοί είχαν τέτοια ειδίκευση.
Όμως, από το 2008 και μετά έχουμε μια μεγάλη στροφή στην κοινή μεταναστευτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τότε υιοθετήθηκε το «Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο». Ξαφνικά, η μετανάστευση άρχισε να αντιμετωπίζεται από τους Ευρωπαίους ηγέτες όχι σαν θέμα οικονομικό και κοινωνικό, αλλά σαν θέμα ασφάλειας. Οι μετανάστες που έμπαιναν παράνομα σε μια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετωπίζονταν σαν απειλή. Οι μαζικές νομιμοποιήσεις μεταναστών που είχαμε δει τα προηγούμενα χρόνια στην Ελλάδα, στην Ιταλία, στην Ισπανία και άλλες χώρες, κόπηκαν με το μαχαίρι. Ευκαιρίες δίνονται μόνο σε ξένους εργαζόμενους με υψηλή ειδίκευση, όπου υπάρχει ζήτηση. Και οι μετανάστες που φτάνουν στην Ευρώπη, είτε για οικονομικούς λόγους είτε γιατί οι χώρες τους έχουν διαλυθεί από πολέμους, έχουν πια μόνο μια δυνατότητα: να ζητήσουν άσυλο. Που και αυτό δίνεται με το σταγονόμετρο.

Πού οφείλεται αυτή η αλλαγή στη μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης; Γιατί η Ευρώπη άρχισε να γίνεται φρούριο για τους μετανάστες; Υπάρχουν πολλοί λόγοι. Αναφέρω μερικούς:
– Η κρίση που ξεκίνησε το 2007-2008 από την Αμερική και μεταφέρθηκε στην Ευρώπη προκάλεσε μεγάλη αύξηση της ανεργίας στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες βρήκαν βολικό άλλοθι για τους ψηφοφόρους τους σε ρατσιστικά επιχειρήματα όπως «οι ξένοι παίρνουν τις δουλειές». Από αυτό, βέβαια, κέρδισαν οι ρατσιστικές και φασιστικές πολιτικές δυνάμεις.

– Ο πόλεμος κατά της «τρομοκρατίας» που ξεκίνησε το 2001, μετά τους Δίδυμους Πύργους, με τις εκστρατείες στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ, είχε δημιουργήσει ήδη ένα μεγάλο κύμα προσφύγων από τις χώρες αυτές.

– Έπειτα, η πολιτική της Ευρώπης και των ΗΠΑ στον αραβικό κόσμο, μετά τις εξεγέρσεις της λεγόμενης «αραβικής άνοιξης», με αποκορύφωμα την πολιτική τους στη Λιβύη και στη Συρία, διέλυσε κυριολεκτικά τις χώρες αυτές, ενίσχυσε τους τζιχαντιστές και προκάλεσε το νέο τεράστιο κύμα προσφύγων που βλέπουμε τα τελευταία τρία χρόνια στη Μεσόγειο.

– Επειδή η Ευρώπη δεν μπορεί να διαχειριστεί αυτό το κύμα προσφύγων, και ιδιαίτερα επειδή οι πλούσιες χώρες δεν θέλουν απελπισμένους και ανειδίκευτους ανθρώπους, θέσπισαν τους γνωστούς κανονισμούς του Δουβλίνου 1 και 2, που εγκλωβίζουν τους ανθρώπους στις χώρες πρώτης υποδοχής. Δηλαδή κυρίως την Ελλάδα, την Ιταλία και την Ισπανία.

– Ταυτόχρονα, οι ευρωπαϊκές ηγεσίες μετέτρεψαν όλο το μεταναστευτικό ζήτημα σε ζήτημα στρατιωτικής επιτήρησης των εξωτερικών συνόρων της Ευρώπης. Γι’ αυτό έφτιαξαν τον FRONTEX και άλλους παρόμοιους μηχανισμούς. Και γι’ αυτό δίνουν χρήματα σε επιχειρήσεις στρατιωτικού χαρακτήρα, όπως η επιχείρηση TRITON και POSEIDON. Γι’ αυτό έδωσαν χρήματα για κέντρα κράτησης στην Ελλάδα, ενώ ταυτόχρονα την κατηγορούν για παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι απίστευτη υποκρισία.

– Αλλά πρέπει να είμαστε και λίγο πονηροί, όταν εξετάζουμε τη μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης. Γιατί άραγε έχει τόση σημασία η στρατιωτική επιτήρηση των συνόρων με ακριβά πλοία, συστήματα παρακολούθησης ή με στρατιωτικές επιχειρήσεις καταστροφής των δουλεμπορικών πλοίων, όπως αποφάσισε η τελευταία σύνοδος κορυφής τον Απρίλιο; Γιατί δεν δίνουν αυτά τα χρήματα στις χώρες από τις οποίες ξεκινούν οι πρόσφυγες για να τους βοηθήσουν; Η απάντηση είναι απλή: γιατί υπάρχει μια μεγάλη αγορά ασφάλειας, στρατιωτικών εξοπλισμών και συστημάτων αστυνόμευσης που πιέζει να πουλήσει τα προϊόντα της. Και η ΕΕ και τα κράτη της είναι οι σίγουροι πελάτες.

Να σας πω μόνο ένα παράδειγμα: εδώ και τρία χρόνια πολυεθνικές εταιρείες όπως η Boeing, η Saab κι άλλες ευρωπαϊκές, αμερικανικές ή ισραηλινές εταιρείες πιέζουν την Κομισιόν να εντάξει στο σύστημα επιτήρησης των συνόρων και όλης της επικράτειας της Ευρώπης τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη παρακολούθησης, τα λεγόμενα drones. Μόνον αυτά τα συστήματα έχουν σήμερα ένα τζίρο 6 δισ. τον χρόνο. Σκεφτείτε τι τζίρους έχουν όλα τα συστήματα παρακολούθησης και αστυνόμευσης με τα οποία θέλουν να εξοπλίσουν τον FRONTEX και τις άλλες υπηρεσίες.
Όπως καταλαβαίνετε η «Ευρώπη –φρούριο» για ορισμένα επιχειρηματικά συμφέροντα επιφυλάσσει τεράστια κέρδη.
Για να κλείσω με αυτή την εισήγηση, θα πω δυο λόγια για όσα ανακοίνωσε χθες η Κομισιόν.
Ο επίτροπος Δημήτρης Αβραμόπουλος παρουσίασε μια καινούργια ατζέντα για τη μετανάστευση. Φαίνεται ότι ο κανονισμός του Δουβλίνου θα επανεξεταστεί. Θα φτιαχτεί ένα ενιαίο σύστημα για το Άσυλο, ώστε όταν ένας πρόσφυγας παίρνει άσυλο σε μια χώρα να αναγνωρίζεται και στις άλλες χώρες. Και θα υπάρχει ένα σύστημα μετεγκατάστασης των προσφύγων, ώστε να κατανέμονται στις χώρες με βάση τις δυνατότητές της. Αυτά, μπορούν κάπως να ανακουφίσουν το πρόβλημα στις χώρες που δέχονται μεγάλα κύματα μεταναστών.
Αλλά, προσέξτε. Και πάλι δεν φεύγουμε με αυτά από τη λογική της Ευρώπης- Φρούριο. Εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε τους μετανάστες σαν μια απειλή, σαν ένα βάρος που πρέπει να πετάξουμε από πάνω μας.

Δυστυχώς, αν η Ευρώπη δεν αλλάξει ριζικά τη συμπεριφορά της στον κόσμο, αν δεν σταματήσει να δημιουργεί ερείπια στις χώρες που εκμεταλλεύεται τους φυσικούς τους πόρους και τον πλούτο τους, οι απελπισμένοι θα φτάνουν συνεχώς στη Μεσόγειο και στα χερσαία σύνορά της με κάθε τρόπο και μέσο. Έτσι εξελίσσεται, χιλιάδες χρόνια τώρα, η ανθρώπινη ιστορία. Καλύτερα να μάθουμε να επιπλέουμε πάνω στα κύματά της, παρά να πνιγόμαστε μέσα τους.